Paisajearen irakurketa gauza konplexua da, eta irakurketa hau aberatsa gertatzen den heinean ikuslearen betekizuna gehitzen da. Duda gaberik, ikusitako paisaje arrotzen aurrean sendimendu esankorrak experimenta daitezke ere : txantxetako gauzak. Baina gure mendietan, haien masa astun edo zorrotzak altxa zituzten indar telurikoetatik oraingo gizonek sortutako azken aldakuntzak arte doan bidea ulertzeko gauza garenean, askoz hobeki senti dezakegu, neretzako behintzat, aberriari darion esannahia.